| Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej |
|
| Władysław Raczkiewicz | |
 |
|
| 28 stycznia 1885 – 6 czerwca 1947 | |
| Partia polityczna | bezpartyjny |
| Poprzednik | Ignacy Mościcki |
| Okres urzędowania | od 30 września 1939 do 6 czerwca 1947 |
| Następca | August Zaleski |
| Pierwsza Dama | Jadwiga Raczkiewicz |
| Marszałek Senatu RP | |
| Okres urzędowania | od 9 grudnia 1930 do 3 października 1935 |
| Poprzednik | Julian Szymański |
| Następca | Aleksander Prystor |
Władysław Raczkiewicz (ur. 28 stycznia 1885 w Kutaisi w Gruzji, zm. 6 czerwca 1947 w Ruthin w Walii) – polski działacz polityczny, społeczny i wojskowy, uczestnik I wojny światowej i walk z bolszewikami, minister spraw wewnętrznych w czterech rządach II RP (w latach 1921, 1925-1926, 1935-1936), senator (z list BBWR) i marszałek Senatu III kadencji (1930-1935), wojewoda nowogródzki (1921-1924), wileński (1926-1931), krakowski (1935), pomorski (1936-1939), prezes Światowego Związku Polaków z Zagranicy (1934-1939), Prezydent RP na Uchodźstwie (1939-1947).
Spis treści |
edytuj Młodość i wykształcenie
Był synem Józefa sędziego i Ludwiki z Łukaszewiczów. W 1903 ukończył gimnazjum w Twerze. Studiował następnie prawo i matematykę na Uniwersytecie Petersburskim. Działał w jawnych i konspiracyjnych organizacjach młodzieżowych: nielegalnej Organizacji Młodzieży Narodowej i Związku Młodzieży Polskiej "Zet". By uciec przed represjami politycznymi przeniósł się do Dorpatu, gdzie w 1911 ukończył miejscowy uniwersytet[1].
Z wykształcenia prawnik, przed I wojną światową pracował jako adwokat w Mińsku.
edytuj I wojna światowa
W czasie wojny służył w armii rosyjskiej w stopniu chorążego (najniższy stopień oficerski w armii rosyjskiej). Po rewolucji lutowej organizował jednostki polskie w Rosji. [2]W 1917 należał do organizatorów Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego (Naczpol), którego został przewodniczącym na I Ogólnym Zjeździe Wojskowych Polaków w Piotrogradzie w dniach 8 – 22 czerwca 1917. Był przedstawicielem nurtu związanego z endecją i zwolennikiem tworzenia polskich sił zbrojnych na terenie Rosji. W 1918 był prezesem Rady Naczelnej Polskiej Siły Zbrojnej z siedzibą w Kijowie. Został kierownikiem Wydziału Wojskowego powstałego w Warszawie Komitetu Obrony Kresów Wschodnich. Walczył jako porucznik w Dywizji Litewsko-Białoruskiej. Powołany na stanowisko zastępcy komisarza generalnego Ziem Wschodnich. [3]W 1918 brał udział w obronie Mińska przed bolszewikami, w 1920 dowodził ochotniczym oddziałem kresowym walczącym o Wilno.
edytuj Działalność polityczna w II RP
W listopadzie 1920 mianowany szefem Zarządu Terenów Przyfrontowych i Etapowych. Od grudnia 1920 do czerwca 1921 delegat przy rządzie Litwy Środkowej w Wilnie. Od czerwca do listopada 1921 był ministrem spraw wewnętrznych w rządzie Wincentego Witosa. Od października 1921 do sierpnia 1924 był wojewodą nowogródzkim. Od sierpnia 1924 do maja 1925 delegat rządu w Wilnie. Od czerwca 1925 do maja 1926 był ponownie ministrem spraw wewnętrznych. Po przewrocie majowym był od maja 1926 do grudnia 1930 wojewodą wileńskim. Od listopada 1930 był senatorem z listy BBWR. Od grudnia 1930 marszałek Senatu. Od października 1935 do czerwca 1936 minister spraw wewnętrznych. Od lipca 1936 był wojewodą pomorskim. Był członkiem tzw. grupy zamkowej prezydenta Ignacego Mościckiego. [4]
Początkowo zbliżony do endecji, w latach trzydziestych XX wieku związał się z sanacją. Od 1934 prezes Światowego Związku Polaków z Zagranicy.
12 września 1939 rząd powierzył mu misję zorganizowania w Stanach Zjednoczonych pomocy tamtejszej Polonii dla ludności okupowanego kraju. 17 września przekroczył granicę rumuńską w Kutach. 27 września znalazł się w Paryżu. [5]
edytuj Prezydent RP
Po klęsce wrześniowej na podstawie artykułu 13 i 24 Konstytucji kwietniowej z 1935[6] mianowany następcą na stanowisku prezydenta przez Ignacego Mościckiego; objął urząd 30 września 1939. W 1939 zrezygnował z części uprawnień prezydenckich na rzecz premiera rządu[7] (tzw. umowa paryska).
Na początku grudnia 1939 wraz z cały rządem przeniósł się do Angers. Opuścił Francję jeszcze przed kapitulacją i udał się do Wielkiej Brytanii. Po przybyciu kuriera z okupowanego kraju Jana Karskiego, na prośbę żydowskiego podziemia wystosował 18 grudnia 1942 dramatyczny list do papieża Piusa XII, błagając go o publiczną obronę mordowanych Polaków i Żydów. [8]
Przeciwny układowi Sikorski-Majski z 30 VII 1941, zagroził ustąpieniem z urzędu. Pod presją Anglików odwołał ze stanowiska Naczelnego Wodza generała Kazimierza Sosnkowskiego wobec jego nieprzejednanej postawy w sprawie granic wschodnich.
edytuj Prezydent RP na uchodźstwie
Wbrew wcześniej dokonanym ustaleniom, przed śmiercią w swoim politycznym testamencie następcą mianował Augusta Zaleskiego. Odrzucenie uzgodnionego wcześniej kandydata, Tomasza Arciszewskiego z PPS, doprowadziło do secesji tej partii z rządu i spowodowało długotrwałe rozbicie emigracji polskiej w okresie powojennym, gdy wszystkie rządy koalicyjne odmówiły uznania polskim władzom wychodźczym na rzecz prokomunistycznego rządu w Warszawie.
Zmarł 6 czerwca 1947 w Ruthin w Walii. Pochowany został na Cmentarzu Lotników Polskich w Newark w Wielkiej Brytanii, gdzie spoczął obok generała Władysława Sikorskiego.
Przypisy
edytuj Zobacz też
edytuj Linki zewnętrzne
- List Władysława Raczkiewicza do Ignacego Paderewskiego o powstaniu rządu emigracyjnego z dnia 30 IX 1939 roku
- Dekret prezydenta Władysława Raczkiewicza o tymczasowej organizacji władz na ziemiach polskich z 1 IX 1942 roku
| Poprzednik Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Ignacy Mościcki |
 |
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej 1939-1947 |
|
Następca Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie August Zaleski |
Wojciech Trąmpczyński • Julian Szymański • Władysław Raczkiewicz • Aleksander Prystor • Bogusław Miedziński
| W dniu zaprzysiężenia |
Wincenty Witos • Kazimierz Bartel • Witold Chodźko • Wiesław Chrzanowski • Ignacy Daszyński • Władysław Grabski • Jan Heurich p.o. • Władysław Kucharski • Józef Leśniewski • Gabriel Narutowicz • Stanisław Nowodworski • Edward Pepłowski • Juliusz Poniatowski • Maciej Rataj • Eustachy Sapieha • Leopold Skulski • Władysław Stesłowicz • Stanisław Śliwiński |
 |
| Późniejsi członkowie rządu |
Ludwik Darowski • Jan Dąbski p.o. • Bolesław Grodziecki • Władysław Leon Grzędzielski • Jan Stanisław Jankowski • Zygmunt Jasiński • Jan Michalski • Stefan Przanowski • Władysław Raczkiewicz • Józef Raczyński • Konstanty Skirmunt • Bronisław Sobolewski • Kazimierz Sosnkowski • Jan Kanty Steczkowski • Jan Stefan Stoiński • Juliusz Trzciński • Ignacy Weinfeld p.o. |
| W dniu zaprzysiężenia |
Władysław Grabski • Karol Bertoni p.o. • Ludwik Darowski • Józef Kiedroń • Zdzisław Ludkiewicz • Bolesław Miklaszewski • Józef Raczyński p.o. • Mieczysław Rybczyński p.o. • Władysław Sołtan • Kazimierz Sosnkowski • Kazimierz Tyszka p.o. • Włodzimierz Wyganowski |
 |
| Późniejsi członkowie rządu |
Stanisław Grabski • Zygmunt Hübner • Stanisław Janicki • Czesław Klarner • Wiesław Kopczyński • Władysław Raczkiewicz • Józef Radwan p.o. • Cyryl Ratajski • Władysław Sikorski • Gustaw Simon p.o. • Aleksander Skrzyński • Franciszek Sokal • Stanisław Thugutt • Maurycy Zamoyski • Jan Zawidzki p.o. • Antoni Żychliński |
| W dniu zaprzysiężenia |
Aleksander Skrzyński • Adam Chądzyński • Stanisław Grabski • Władysław Kiernik • Stefan Majewski p.o. • Jędrzej Moraczewski • Stanisław Osiecki • Stefan Piechocki • Władysław Raczkiewicz • Józef Radwan • Jerzy Zdziechowski • Bronisław Ziemięcki |
 |
| Późniejsi członkowie rządu |
Norbert Barlicki • Jan Stanisław Jankowski p.o. • Mieczysław Rybczyński p.o. Lucjan Żeligowski |
| W dniu zaprzysiężenia |
Marian Zyndram-Kościałkowski • Eugeniusz Kwiatkowski • Józef Beck • Konstanty Chyliński p.o. • Roman Górecki • Władysław Jaszczołt • Emil Kaliński • Tadeusz Kasprzycki • Czesław Michałowski • Juliusz Poniatowski • Władysław Raczkiewicz • Juliusz Ulrych |
 |
| Późniejsi członkowie rządu |
Stanisław Thugutt | Stanisław Wojciechowski | Józef Kuczyński | Leopold Skulski | Stanisław Downarowicz | Antoni Kamieński | Ludwik Darowski p.o. | Władysław Sikorski | Władysław Kiernik | Władysław Sołtan | Zygmunt Hübner | Cyryl Ratajski | Władysław Raczkiewicz | Stefan Smólski | Kazimierz Młodzianowski | Felicjan Sławoj Składkowski | Henryk Józewski | Bronisław Pieracki | Leon Kozłowski | Marian Zyndram-Kościałkowski | Felicjan Sławoj Składkowski