| Tramwaje w Krakowie | |
 Tramwaj N8S-NF na skrzyżowaniu obok Dworca Głównego. |
|
| Lokalizacja | Kraków, Polska |
| Rodzaj transportu | tramwaj |
| Data uruchomienia | 1882 |
| Całkowita długość linii |
84 km toru podwójnego ( z tego około 2/3 stanowią torowiska wydzielone) |
| Liczba linii | standardowe: 25 wspomagające 1 świąteczne: 7 razem: 33 |
| Liczba pojazdów | 441 |
| Prześwit toru | 1435 mm |
| Operator | MPK Kraków |
Tramwaje w Krakowie obsługiwane są przez Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne S.A. w Krakowie; kursują na 26 liniach (tylko dziennych; numeracja od 1 do 40, a dla komunikacji zastępczej na czas remontów od 70 do 79) o łącznej długości 286 km. Trasy, po których kursuje 183 zestawów ("pociągów") tramwajowych złożonych z 363 wagonów to 84 km podwójnego toru, przy czym 2/3 tej długości stanowią torowiska wydzielone. Gmina Kraków jest inwestorem budowy "Krakowskiego Szybkiego Tramwaju" – przedsięwzięcia, które ma istotnie poprawić komunikację w mieście.
Spis treści |
edytuj Historia
Pierwsza linia szynowego tramwaju konnego w Krakowie powstała w 1882 roku, zastępując funkcjonującą od co najmniej kilkunastu lat linię omnibusową. Była to linia wąskotorowa o rozstawie 900 mm wykonana z szyn płaskich, długości 2,8 km, z dworca kolejowego do Mostu Podgórskiego. Linia ta, początkowo jednotorowa, miała cztery mijanki. Podobnie budowano następną (w 1896: Rynek Główny – Park Krakowski o długości 1670 m), w tym samym czasie – wobec wzrostu potrzeb przewozowych – rozpoczęto przebudowę pierwszej linii na dwutorową. Aż do roku 1925 na wszystkich dwutorowych liniach w Krakowie obowiązywał ruch lewostronny.
Elektryfikację krakowskich tramwajów rozpoczęto w roku 1901. Uroczyste uruchomienie pierwszej elektrycznej linii tramwaju nastąpiło 16 marca 1901 roku; pojazdy typu SW1 (Silnikowy Wąskotorowy) pochodziły z Sanockiej Fabryki Wagonów. 25 października 1902 uruchomiono trzy kolejne linie (nr 3 z ul. Dietla przez Starowiślną do Rynku Głównego, nr 5 z ul. Długiej przez Rynek Główny do Zwierzynieckiej i nr 4 z Rynku ul. Szewską przez Podwale do Parku Jordana). W styczniu 1913 na odcinku od ul. Zwierzynieckiej przez ul. Dominikańską, Pocztę Główną, ul. Starowiślną do Trzeciego Mostu na Wiśle uruchomiono pierwszą linię normalnotorową nr 6 (wagony również z Sanoka, typu SN1, później również zakupione w Austrii, w Grazu) o rozstawie szyn 1435 mm. W chwili przejścia z ruchu lewostronnego na prawostronny w 1925 w Krakowie istniały trzy linie wąskotorowe i trzy linie normalnotorowe.
Lata powojenne przyniosły uporządkowanie sieci. W 1950 i 1952 roku doprowadzono tory do Borku Fałęckiego oraz połączono stary Kraków z Nową Hutą. W 1953 roku została ukończona tramwajowa obwodnica Starego Miasta, a wraz z jej uruchomieniem zlikwidowano linie w jego obrębie oraz ostatecznie zamknięto ostatni odcinek wąskotorowy. Dalsze lata przyniosły rozbudowę sieci tramwajowej głównie w Nowej Hucie i Podgórzu.
W latach 70. powstała koncepcja budowy Krakowskiego Centrum Komunikacyjnego. Miało ono obejmować istniejący już, ale przebudowany dworzec PKP, dworzec PKS oraz podziemną linię tramwajową z Ronda Mogilskiego do istniejącej już pętli przy Dworcu Towarowym. Pierwsze prace rozpoczęły się pod koniec dekady; powstał wtedy odcinek tunelu pod linią kolejową. W roku 1984 przedłużono tory z Dworca Towarowego do Krowodrzy, zaś dwa lata później zlikwidowano torowisko wzdłuż ulicy Lubomirskiego oraz pętlę Dworzec Wschodni z zamiarem budowy kolejnych odcinków tunelu. Z powodu kryzysu gospodarczego prace zostały przerwane. W 1986 roku zlikwidowana została nocna komunikacja tramwajowa, którą częściowo zastąpiono autobusami.
Prace nad tunelem wznowiono w latach 90, budując odcinek pod ulicą Lubomirskiego. Pod koniec dekady pojawiła się koncepcja integracji sieci tramwajowej z kolejową i budowy tramwaju dwusystemowego, lecz skończyło się to jedynie na próbnych holowaniach wagonów tramwajowych do sąsiednich miejscowości. Zamiast tego, miasto zaczęło wdrażać projekt szybkiego tramwaju. W roku 2000 oddano do użytku pierwszy jej odcinek - linię do Kurdwanowa. W roku 2006 ułożono nowe torowisko wzdłuż ulicy Pawiej, a rok później, po generalnym remoncie linii do Krowodrzy, podłączono je do pętli przy Dworcu Towarowym. W tym samym czasie rozpoczęto remont Ronda Mogilskiego, przenosząc tory tramwajowe pod poziom jezdni oraz budując wylot tunelu tramwajowego. Następnie wyremontowana została linia wzdłuż alei Powstania Warszawskiego oraz Rondo Grzegórzeckie, gdzie dodatkowo stworzono zakończony ślepo wylot torów w kierunku Mostu Kotlarskiego i planowanego torowiska do Płaszowa.
We wrześniu 2008 prowadzone były prace przygotowawcze do uruchomienia pierwszej linii Krakowskiego Szybkiego Tramwaju obejmujące montaż elektronicznych tablic pokazujących na bieżąco oczekiwany czas przyjazdu tramwaju oraz systemu sterowania ruchem oraz sygnalizacją świetlną, która ma dawać pierwszeństwo tramwajom na wszystkich skrzyżowaniach. Trwają również prace wykończeniowe w tunelu tramwajowym.
Inwestycje zaplanowane na najbliższe lata to budowa linii w kierunku Płaszowa, Ruczaju oraz nowego połączenia z Mistrzejowicami przez Olszę. Po wielu latach, tramwaje mają powrócić także do zabytkowej zajezdni przy ul. Św. Wawrzyńca na Kazimierzu. Będą w niej stacjonować pojazdy historyczne.
edytuj Sieć tramwajowa
edytuj Torowiska
Krakowska sieć tramwajowa ma budowę promienistą. Większość linii prowadzi od centrum do poszczególnych dzielnic, znacznie słabiej rozwinięte są możliwości komunikacji międzydzielnicowej. Centralnymi punktami systemu jest Stare Miasto oraz Plac Centralny w Nowej Hucie. Układ jest wrażliwy na prace remontowe prowadzone na głównych liniach z powodu trudności z wyznaczaniem tras objazdowych, by nie doprowadzić do przeciążenia pozostałych odcinków.
Torowiska w zachodniej i południowej części miasta utrzymane są w większości w dobrym stanie. Część z nich przechodziła w ostatnich latach remonty lub generalne przebudowy. Stan torów w Nowej Hucie jest dużo gorszy, szczególnie na trasach prowadzących do Pleszowa.
edytuj Zajezdnie
- Zajezdnia Nowa Huta - w zajezdni stacjonuje 205 wagonów (105Na, 105N, GT6, B4, E1, c3, N8S, N8S-NF)
- Zajezdnia Podgórze - w zajezdni stacjonuje 218 wagonów (105N, 105Na, NGT6, NGT6/2)
- Zajezdnia Św. Wawrzyńca - zajezdnia w budowie; przeznaczona dla wagonów historycznych.
edytuj Pętle
Używane w regularnej komunikacji
- Bieżanów Nowy (linie 3, 9, 13, 23, 29)
- Borek Fałęcki (linie 8, 19, 22, 23, 40)
- Bronowice (linie 14, 24)
- Bronowice Małe (linie 4, 8, 12, 13)
- Cichy Kącik (linie 15, 18)
- Cmentarz Rakowicki (linie 2, 11, 29)
- Dworzec Towarowy (linia 12)
- Kopiec Wandy (linia 20)
- Krowodrza Górka (linie 3, 5, 19, 34)
- Kurdwanów (linie 6, 24, 34) - w komunikacji autobusowej pod nazwą Kurdwanów Pętla
- Łagiewniki (linie 10, 11, 18)
- Mistrzejowice (linie 9, 14, 16, 20)
- Osiedle Piastów (linie 10, 17, 21, 40)
- Pleszów (linie 15, 21)
- Salwator (linie 1, 2, 6)
- Walcownia (linie 16, 17, 22)
- Wzgórza Krzesławickie (linie 1, 4, 5)
Nieużywane w regularnej komunikacji
- Bieńczyce
- Dajwór
- Dąbie (linia 7 zawieszona)
- Dworcowa - nie jest pętlą, tory umożliwiają wekslowanie
- Plac Centralny
- Prokocim
- Wieczysta
- Zajezdnia Podgórze
edytuj Tabor tramwajowy w Krakowie
edytuj Tabor aktualny
stan na dzień: 17.10.2008
produkcja polska
- Konstal 105N - 2 wagony
- Konstal 105Na - 238 wagonów
- Konstal 105Nb - 1 wagon
- Konstal 105ND - 5 wagonów
produkcja austriacka
- Düwag E1 - 46 wagonów - ex.Wien
- Düwag E6 - 1 wagon - ex.Wien
- Düwag c3 (przyczepa) - 36 wagonów - ex.Wien
produkcja niemiecka
- MAN GT6 - 35 wagonów - ex.Nürnberg
- MAN/Düwag - B4 (przyczepa) - 6 wagonów - ex.Nürnberg
- MAN/Düwag - N8S-NF - 4 wagony (środkowy człon tramwaju niskopodłogowy - przebudowany w 1977 z wagonów typu N6) - ex.Nürnberg
- Düwag N8S - 1 wagon oryginalnie wąskotorowy (M8S), przystosowany do rozstawu 1435mm - ex.Essen
produkcja kanadyjsko-niemiecka
- Bombardier NGT6 - 14 wagonów (niskopodłogowe)
- Bombardier NGT6/2 - 12 wagonów (niskopodłogowe)
- Bombardier NGT6/2 - seria III - 24 wagony (niskopodłogowe)
edytuj Tabor historyczny
- Sanok SN1
- LH Standard
- Sanok SN2
- Konstal N
- Konstal 102N
- Konstal 102Na
- MAN - Nürnberg T4
edytuj Linie tramwajowe w Krakowie
edytuj Linie główne
- 1 Wzgórza Krzesławickie - Salwator
- 2 Cmentarz Rakowicki - Salwator
- 3 Bieżanów Nowy - Krowodrza Górka
- 4 Wzgórza Krzesławickie - Bronowice Małe
- 5 Wzgórza Krzesławickie - Krowodrza Górka
- 6 Salwator - Kurdwanów
- 8 Borek Fałęcki - Bronowice Małe
- 9 Bieżanów Nowy - Mistrzejowice
- 10 Łagiewniki - Osiedle Piastów
- 11 Łagiewniki - Cmentarz Rakowicki
- 12 Bronowice Małe - Dworzec Towarowy
- 13 Bieżanów Nowy - Bronowice Małe
- 14 Mistrzejowice - Bronowice
- 15 Pleszów - Cichy Kącik
- 16 Mistrzejowice - Walcownia
- 17 Osiedle Piastów - Walcownia
- 18 Łagiewniki - Cichy Kącik
- 19 Borek Fałęcki - Krowodrza Górka
- 20 Mistrzejowice - Kopiec Wandy
- 21 Osiedle Piastów - Walcownia (trasa objazdowa)
- 22 Borek Fałęcki - Walcownia
- 23 Borek Fałęcki - Bieżanów Nowy
- 24 Kurdwanów - Bronowice
- 34 Kurdwanów - Krowodrza Górka
edytuj Linie zawieszone
edytuj Linie szczytowe
- 29 Bieżanów Nowy - Cmentarz Rakowicki (kursuje w dni robocze od godziny 6 do 10)
edytuj Linie wspomagające
- 40 Osiedle Piastów - Borek Fałęcki (kursuje tylko w niedziele i święta)
edytuj Linie turystyczne
- 0 Cichy Kącik - Poczta Główna (kursuje jedynie w niedziele w okresie wakacji)
edytuj Linie świąteczne
Kursują jedynie w okresie święta Wszystkich Świętych.
- 91 Osiedle Piastów - Wzgórza Krzesławickie
- 92 Bronowice Małe - Cmentarz Rakowicki
- 93 Bieżanów Nowy - Cmentarz Rakowicki
- 94 Kurdwanów - Cmentarz Rakowicki
- 95 Wzgórza Krzesławickie - Cmentarz Rakowicki
- 96 Mistrzejowice - Wzgórza Krzesławickie
- 98 Borek Fałęcki - Cmentarz Rakowicki
edytuj Przyszłość
Niedawno zakończył się projekt finansowany w ramach unijnego programu operacyjnego ZPORR, dzięki któremu po Krakowie jeżdżą 24 nowe Bombardiery, a już MPK Kraków wraz z Gminą Kraków przygotowuje się do kolejnego ogromnego projektu pod nazwą "Zintegrowany transport publiczny w aglomeracji krakowskiej - etap II". W pozyskaniu środków z Unii Europejskiej ma pomóc europejska organizacja Jaspers. W jego ramach sfinansowany ma być zakup 25 niskopodłogowych tramwajów, które w końcu będą dłuższe od dotychczas jeżdżących po mieście Bombardierów, oraz budowa nowej linii tramwajowej do os. Lipska - czyli zamknięcie I linii KST. Wartość projektu wynosi około 780 mln zł netto. Po zakończeniu projektu, po Krakowie będzie jeździć 50 Bombardierów (6-osiowych) i 25 nowych tramwajów ośmioosiowych, co razem da liczbę 75 pociągów, a wtedy niskopodłogowe tramwaje będą stanowić 50% całego taboru.
edytuj Zobacz też
- Klub sportowy Tramwaj Kraków
- Autobusy miejskie w Krakowie
edytuj Linki zewnętrzne
- Strona internetowa Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego SA w Krakowie
- Encyklopedia Krakowskiej Komunikacji
- Wyszukiwarka połączeń krakowskiego MPK
- trambus.info - Krakowski Portal Komunikacyjny
|
|||||||||||||
