 |
Ospa wietrzna [varicella] |
| varicella | |
| ICD-10 |
B01
|
| B01.0 Zapalenie opon mózgowych w ospie wietrznej (G02.2*) | |
| B01.1 Zapalenie mózgu w ospie wietrznej (G05.1*) | |
| B01.2 Zapalenie płuc w ospie wietrznej (J17.1*) | |
| B01.8 Ospa wietrzna z innymi powikłaniami | |
| B01.9 Ospa wietrzna bez powikłań | |
Ospa wietrzna (łac. varicella) – najczęstsza choroba zakaźna wieku dziecięcegopotrzebne źródło, charakteryzującą się znaczną zaraźliwością. Nie należy mylić tej choroby z czarną ospą.
Spis treści |
edytuj Etiologia
Ospa wietrzna spowodowana jest herpeswirusem Herpes virus varicellae, wywołującym ogólne zakażenie organizmu, a jej przechorowanie daje odporność. Jednak gdy dojdzie do obniżenia odporności organizmu może się ona ujawnić w postaci półpaśca (wirus w zwojach nerwowych pozostaje w formie uśpionej do końca życia).
edytuj Źródło i drogi zakażenia
Źródłem zakażenia dla człowieka jest inny człowiek. Okres wylęgania choroby wynosi 10-21 dni, średnio 14 dni, a okres zaraźliwości zaczyna się około 2-3 dni przed wystąpieniem wysypki i trwa do przyschnięcia wszystkich wykwitów.
Zakażenie ospą następuje drogą kropelkową - na skutek wdychania wydychanej przez chorego wydzieliny dróg oddechowych w okresie zaraźliwości - oraz w wyniku bezpośredniego kontaktu z wykwitem u chorego.
Na półpaśca zachorować mogą tylko ludzie, którzy już przechorowali ospę wietrzną. Zarażenie się zdrowej osoby półpaścem jest teoretycznie możliwe, ale bardzo mało prawdopodobne. Z większym prawdopodobieństwem u osoby zdrowej rozwinie się ospa, a później ewentualnie półpasiec.
edytuj Objawy i przebieg
Początkowo choroba objawia się gorączką od 37-40°C, bólem głowy i ogólnym pogorszeniem samopoczucia. Są to objawy wstępne (prodromalne). Następnie na skórze pojawiają się wykwity skórne, które charakteryzują się przekształcaniem się w trakcie choroby; kolejno pojawia się:
- mała, czerwona plamka, która zmienia się w
- grudkę, a ta w
- pęcherzyk wypełniony przejrzystym płynem, który mętnieje, tworząc
- krostę, która zasychając zmienia się w
- strup, odpadający od powierzchni skóry po kilku dniach.
Ewolucja ta trwa około 6 dni. Wystąpieniu wysypki często towarzyszy nasilony świąd. Wykwity pojawiają się przeważnie w 2-3 rzutach, dlatego bardzo często można zaobserwować je jednocześnie w różnych stadiach rozwoju (tzw. "obraz gwiaździstego nieba"). Najwięcej wykwitów występuje na tułowiu, a nieco mniej na twarzy i głowie oraz kończynach. Bardzo rzadko zajęte są dłonie i stopy. Zdarzają się również nieliczne wykwity na błonie śluzowej jamy ustnej, zwłaszcza podniebienia twardego i policzków.
Powikłaniem zmian skórnych może być zliszajowacenie z wytworzeniem małych bliznek.
Najczęściej choroba przebiega łagodnie (niekiedy skąpo- lub bezobjawowo) u osób dorosłych przebieg jest zwykle cięższy. U osób z upośledzeniem odporności, szczególnie dzieci, ciężki przebieg może kończyć się śmiercią. W USA przed wprowadzeniem szczepień notowano rocznie 100 śmiertelnych przypadków w związku z ospą wietrzną.
Sama ospa charakteryzuje się wyżej wspomnianą, charakterystyczną wysypką na całym ciele, natomiast droga wysypywania podczas przechodzenia półpaśca zależna jest od drogi, którą biegnie nerw - czyli z reguły wysypka występuje po jednej stronie ciała w ściśle określonym miejscu z reguły tylko w okolicach klatki piersiowej (stąd nazwa - półpasiec).
edytuj Powikłania
Najczęstszym powikłaniem jest bakteryjne zakażenie skóry, spowodowane zakażeniem uszkodzeń naskórka przez wykwity; po wygojeniu pozostawiają blizny. Osoby dorosłe mogą zapadać na zapalenie płuc.
Powikłaniem może być:
edytuj Wady wrodzone
W przypadku ekspozycji matki w ciąży na wirus varicella-zoster może dojść do różnych powikłań u dziecka:
- Uszkodzenie mózgu: zapalenie mózgu, mikrocefalia, wodogłowie, aplazja mózgu
- Wady oczu (szypuła oczna, pęcherzyki soczewki), małoocze, zaćma wrodzona, chorioretinitis, atrofia nerwu wzrokowego
- Inne zmiany neurologiczne: uszkodzenie piersiowego i lędźwiowo-krzyżowego odcinka rdzenia kręgowego deficyty motoryczne i sensoryczne, brak odruchów ścięgnistych głębokich, anizokoria lub zespół Hornera
- Wady innych części ciała: hipoplazja kończyn górnych i dolnych, dysfunkcja zwieracza odbytu i pęcherza moczowego
- Zmiany skórne: (bliznowate) zmiany skórne, hipopigmentacja
edytuj Profilaktyka
Izolacja osób wrażliwych na zakażenie (trudne i niepraktyczne).
W niektórych krajach dostępne są szczepienia ochronne przeciw ospie wietrznej (w tym w Polsce).
Osobom z kontaktu z osobą chorą, takim z dużym ryzykiem ciężkich bądź śmiertelnych powikłań podaje się surowicę (uodparnianie bierne).
edytuj Leczenie
Objawowe leczenie skierowane jest na złagodzenie świądu (leki miejscowe i ogólne) i polega na:
- leżeniu w łóżku podczas gorączki;
- częstej zmianie ubrania i kąpielach w płynach odkażających (letnia woda z dodatkiem: nadmanganianu potasu, sody oczyszczonej (1 łyżeczka na litr wody) lub siemienia lnianego);
- podawaniu leków przeciwgorączkowych (NIE stosuje się salicylanów - np. aspiryny - ze względu na możliwość wystąpienia zespołu Reye’a);
- wykwity należy smarować pudrami lub płynami ograniczającymi swędzenie;
- u osób z zaburzeniami odporności, zwłaszcza u dorosłych, stosuje się Acyklowir (lek przeciwwirusowy), który skraca czas trwania choroby i zapobiega powikłaniom.
edytuj Bibliografia
- Pediatria. Podręcznik do Państwowego Egzaminu Lekarskiego i egzaminu specjalizacyjnego. Anna Dobrzańska, Józef Ryżko (red.). Wrocław: Urban&Partner, 2005, ss. 720-721. ISBN 83-89581-25-6.
edytuj Zobacz też
edytuj Linki zewnętrzne
- Forum ospy wietrznej i półpaśca (pl)
- Ospa - objawy, leczenie, zapobieganie (pl)
- Informacje na stronie CDC (en)
- Artykuł z eMedicine (en)
