Odpowiedź odpornościowa, odpowiedź immunologiczna, reakcja odpornościowa lub immunologiczna - to całokształt zmian, jakie zachodzą w organizmie pod wpływem kontaktu z antygenem. Każda odpowiedź odpornościowa składa się z:
- fazy indukcji, podczas której dochodzi do rozpoznania antygenu i jego prezentacji limfocytom; na tym etapie działają już czynniki nieswoiste;
- fazy efektorowej, podczas której czynniki nieswoiste działają nadal, ale jednocześnie zaczynają działać limfocyty, które w zasadzie przejmują kontrolę nad całą reakcją odpornościową.
Ze względu na mechanizmy, można wyróżnić:
Ze względu na swoistość:
Ze względu na szybkość reakcji i długość trwania: