Mistrz zen - w tradycji zen, w pełni oświecony człowiek, o dojrzałej osobowości i nieugiętym charakterze, który włączył Dharmę Buddy w swoje życie i potrafi prowadzić innych do oświecenia.
Spis treści |
edytuj Mistrz zen a autorytet
Aby zostać mistrzem zen trzeba urzeczywistnić swoją prawdziwą naturę, otrzymać przekaz Dharmy od swojego nauczyciela (i ewentualnie innych mistrzów zen) i dojrzewać latami w walkach Dharmy z innymi mistrzami.
Mistrz zen nie jest guru. Jaka więc jest relacja mistrza zen z autorytetem?
- W buddyzmie nie ma autorytetu w znaczeniu kogoś, kto ogłasza naukę, która musi być zaakceptowana, czy kogoś, kto ogłasza autorytatywne wyjaśnienie doktryny. Każdy buddysta jest swoim własnym autorytetem w tym sensie, że musi się uczyć prawdy poprzez studia, samodyscyplinę i praktykę. W buddyzmie nieprzyjmuje się niczego na wiarę i buddyjskie rozumienie wiary jest całkowicie odwrotne od spotykanego w innych religiach. Rolą mistrza zen jest więc tu nakierowywanie ucznia na właściwą drogę praktyki, co wynika z rozpoznania przez mistrza wad i zalet ucznia, problemów jakie ma z pewnymi praktykami i jego przywiązań i niechęci. Zadaniem mistrza jest doprowadzenie ucznia do tego, aby on stanął na własnych nogach, a więc miał dojrzałą osobowość, mocny charakter, mądrość i współczucie.
- W buddyzmie, a zwłaszcza w zenie, żadne zapisane nauki czy święte teksty nie są autorytatywne w znaczeniu czegoś zobowiązującego. Budda powiedział Bądźcie sami dla siebie lampą. Dlatego mistrz zen wykorzystuje w nauczaniu wszystko, co może uczniowi pomóc w urzeczywistnieniu prawdy. Może to być gongan (jap. kōan), okrzyk, uderzenie, cytat z jakiejkolwiek sutry, z jakiejkolwiek książki czy filmu itd.
- Tak zwane autorytety buddyzmu są autorytetami jedynie w znaczeniu takim, że tłumaczą literę nauk i komentują je. Nie są one jednak konieczne do wyjaśniania ich duchowych znaczeń. Pozycja mistrza, jego autorytet mogą być wyzwane przez ucznia kiedykolwiek on zechce. Jeśli wygra walkę Dharmy - praca mistrza przyniosła spodziewane efekty i jest to dla mistrza najwyższą z możliwych nagrodą.
Jeden z największych mistrzów zen w historii, Szósty Patriarcha Huineng został kiedyś zapytany przez mnicha
- Kto odziedziczył ducha Piątego Patriarchy?
- Ten, kto rozumie buddyzm odparł Huineng.
- Zatem czy ty go odziedziczyłeś? naciskał mnich.
- Nie odparł Huineng.
- Dlaczego nie? spytał mnich.
- Ponieważ nie rozumiem buddyzmu.
Huineng powiedział, że nie odziedziczył roli patriarchy, a przecież odziedziczył; i miał charyzmę, która pozwalała mu na nauczanie czystego zenu. Któż był bardziej kwalifikowany niż on do powiedzenia Tak. A jednak nie mógł autorytatywnie powiedzieć Tak, gdyż wtedy nie byłby już nauczycielem zen, a nauczycielem np. doktryny o oświeceniu. I proponowałby swoje prywatne zrozumienie zenu i przebudzał innych do swojego własnego zrozumienia zenu. To nie jest tolerowane w zenie. A jak powiedział jeden z mistrzów zen Zen niczego nie uczy. Prawdziwym celem zen jest bowiem przebudzenie głębokiej ontolgicznej świadomości, intuicyjnej mądrości (pradżnia, skt prajñā). Czysta świadomość pradżni nie byłaby czysta, gdyby ten ktoś uważał, że ją rozumie.
Wielki mistrz chan Baizhang Huaihai powiedział
- Ci, których wgląd jest taki sam jak ich nauczycieli, tracą połowę mocy swych nauczycieli. Tylko ktoś, kogo wgląd przekracza wgląd jego czy jej nauczyciela, jest wart być spadkobiercą tego nauczyciela.
Chociaż pozornie zdanie to odnosi się tylko do uczniów, to jednak ukazuje jedną z najważniejszych cech mistrza; brak egoizmu i wywższania się na innych. Mistrz robi wszystko, aby jego uczeń był lepszy od niego. To jest szczęście prawdziwego nauczyciela.
edytuj Przykład: mistrz sǒn (jap. zen) we współczesnym dużym klasztorze koreańskim
Mistrz són jest duchowym i administracyjnym przywódcą klasztoru. Jest centrum wszystkich spraw klasztoru. Oprócz medytacyjnych (duchowych) wartości musi posiadać także doświadczenie administracyjne, np. jako uprzedni opat mniejszej świątyni sǒn z parafii należącej do klasztoru.
Mieszka w oddzielnym budynku położonym w ścisłym kompleksie medytacyjnym klasztoru. Oprócz tego może także posiadać swoją własną pustelnię w górach w pewnej odległości od klasztoru. Jest to zwykle jedyne miejsce, kiedy mistrz ma czas dla siebie. I to także nie zawsze; w porach odosobnień musi schodzić z pustelni do klasztoru, aby udzielać nauk itp. i natychmiast wrócić do pustelni. Nawet głęboko oświeceni mistrzowie wykorzystują każdą wolną chwilę na odseparowanie się od codziennych obowiązków.
Mistrz sǒn otrzymuje zwykle potwierdzenie oświecenia (kor. inga) lub następuje przekaz Dharmy (kor. chǒnbǒp) od potwierdzonego mistrza sǒn i tym samym staje się częścią rodziny Dharmy tego nauczyciela. Różnica między inga a przekazem Dharmy jest następująca: inga jest prywatnym, nieformalnym rozpoznaniem przez mistrza potencjału ucznia i możliwości ostatecznego osiągnięcia oświecenia; natomiast przekaz Dharmy jest formalnym, publicznym przekazaniem nauk mistrza komuś, kto już otrzymał inga i jest teraz uprawniony do nauczania innych. Ani w pierwszym, ani w drugim przypadku nie musi to być uczeń mistrza. Jak trudno jest w Korei otrzymać takie publiczne potwierdzenie świadczyć może to, że znakomity mistrz sǒn Kusan Suryǒn (1909-1983) nie dał takiego potwierdzenia nikomu.
Mistrz sǒn jest wybierany w czasie leśnego zgromadzenia (kor. imhoe) starszych mnichów należących do linii przekazu rodziny Dharmy klasztoru i oficjalnie zaakceptowany przez większość mnichów rezydujących wtedy w klasztorze. Mistrz wybierany jest na 10-letni okres, ale musi jeszcze potwierdzony przez centrum zakonu chogye w Seulu. Jeśli mnisi nie są zadowoleni z mistrza, wystarczy petycja podpisana przez 50 mnichów i następuje reelekcja pod okiem przedstawiciela centrali zakonu.
W Korei właściwie żaden z mistrzów sǒn nie powie o sobie sǒnsa (mistrz sǒn). Zwykle mówiąc o sobie używa określenia chung (członek kongregacji, zgromadzenia), tak jak mówią o sobie mnisi. Inni używają w stosunku do niego terminu kŭn sŭnim (większy mnich) lub oficjalnego tytułu, którym może być np. chosil sŭnim (mnich zajmujący pokój patriarchy) lub pangjang sŭnim (mnich kierujący kwaterami mnichów). Ten ostatni termin stosowany jest do mistrzów klasztorów ch'ongnim. Są także mistrzowie sǒn, którzy nie przyjmują żadnych publicznych funkcji, mieszkają w odległych pustelniach i nauczają jednego lub dwu uczniów, aby uniknąć wszelkich, odciągających od praktyki rzeczy.
Głównym obowiązkiem mistrza jest nadzorowanie duchowej praktyki wszystkich przebywających wówczas w klasztorze. Odbywa się to poprzez okresowe nauczania, wykłady, osobiste rozmowy z uczniami zarówno mnichami jak i świeckimi oraz, i być może to jest najważniejsze, poprzez służenie własnym przykładem swojego duchowego rozwoju w celu pobudzenia mnichów. Siedzenie w medytacji z innymi mnichami zajmuje tylko niewielki ułamek ze wszystkich codziennych działań mistrza. Z reguły medytuje w swoim mieszkaniu wczesnym rankiem, przed rozpoczęciem oficjalnej działalności i późnym wieczorem, po ich zakończeniu. Czasami dołącza na całą sesję medytacyjną do innych mnichów w czasie yongmaeng chǒngjin - tygodniowych lub dłuższych okresów medytacyjnych.
Mistrz sǒn jest także ostatecznym autorytetem jeśli chodzi o wszelkie ważne decyzje dotyczące klasztoru niezależnie od tego czy są to sprawy duchowe, administracyjne czy finansowe. Opat klasztoru (chuji), zarządzający działem wspierającym czy utrzymującym klasztor w funkcjonowaniu i kontrolujący jego wszelkie codzienne sprawy, prawie każdą swoją decyzję konsultuje z mistrzem. Obdywają się regularne spotkania mistrza z opatem, głównym mnichem i skarbnikiem w celu przedyskutowania wszelkich spraw dotyczących klasztoru. Nawet jeśli dany mistrz sǒn nie prowadzi już klasztoru, który prowadzony jest przez jego ucznia lub kogoś innego z rodziny Dharmy, to w dalszym ciągu, chociaż już niebezpośrednio, bierze udział w działalności prowadzących klasztor.
Do mistrza sǒn należy także przyjmowanie wszelkich gości, świeckich (np. wspierających finansowo klasztor) i duchownych. Przyjmowani są oni w domu mistrza i czasem zajmuje to mistrzowi najwięcej czasu.
Niezależnie od tego, jak wybitny jest mistrz, mimo tego, że jest wybierany na 10 lat, to przez mnichów jest potwierdzany przed każdym okresem odosobnień medytacyjnych, niejako jako głos zaufania dla jego działalności, w tym wypadku, na polu duchowym. W teorii może być usunięty w każdej chwili przez mnichów, ale w praktyce zdarza się to niezwykle rzadko. Kiedy sala medytacyjna jest pełna, a nawet nie wszyscy się w niej mieszczą, wiadomo, że mistrz jest wysoko oceniany. Puste miejsca świadczą o utracie zaufania do mistrza.
Podczas okresu odosobnień medytacyjnych mistrz przeprowadza rozmowy tylko raz lub dwukrotnie w czasie tego całego okresu. Są one dużo mniej formalne od japońskiego dokusan, zwykle bardzo krótkich i zrytualizowanych spotkań mistrza zen z uczniami. Koreańskie spotkania mogą czasem trwać dosyć długo; dyskutuje się praktykę (zarówno od strony techniki jak i zrozumienia) itd. Rozmowa trwa zazwyczaj tak długo, dokąd uczeń zadaje pytania. Kiedykolwiek mnich chce o coś mistrza zapytać, zgłasza to nadzorującemu salę medytacji i otrzyma zgodę na opuszczenie okresu medytacyjnego.
chin. chanshi ( ) | kor. sǒnsa ( ) | jap. zenji ( ) | wiet. thien su'
edytuj Dodatkowe terminy
Z pojęciem tym związane są następujące określenia:
- przekaz Dharmy: chin. chuan-fa ( ) | kor. chǒnbǒp ( ) | jap. denbō ( ) | wiet. truyên phap
- potwierdzenie oświecenia: chin. yinzheng ( ) | kor. injŭng ( ) | jap. inshō ( ) | wiet. ân tru'ng
- pieczęć potwierdzenia: chin. yinke ( ) | kor. inga ( ) | jap. inka ( ) | wiet. ân kha
- pieczęć umysłu Buddy: chin. foxinyin ( ) | kor. (pulsimin ( ) | jap. busshinin ( ) | wiet. phât tâm ân
- przekaz umysłu do umysłu: chin. yixin chuan-xin ( ) | kor. isim chǒnsim( ) | jap. ishin denshin ( ) | wiet. di tâm truyen tâm
- roshi - czcigodny duchowy nauczyciel (dosłownie stary mistrz) (z chiń. laoshi; kor. 노사, nosa; wiet. lao su'). Dawniej był to tytuł mistrza zen w Japonii, który wyparł określenie zenji i był bardzo trudny do zdobycia. Obecnie wartość tego tytułu zdewaluowała się; stał się on grzecznościowym określeniem i używany jest np. do osoby prowadzącej świątynię zen na zasadzie dziedziczenia. W okresie Meiji antybuddyjskie władze w celu większego podporządkowania sobie zenu wprowadziły zwolnienie mnichów z celibatu i wegetarianizmu. Doprowadziło to do tego, że obecnie większość 'mnichów' rinzai jest żonata. Nieoświecony syn właściciela świątyni dziedziczy świątynię i tytuł. Niski poziom duchowy żonatych mnichów-roshich objawił się już przed II wojną światową i w jej czasie. Roshi Yasutani pisywał antysemickie artykuły[1], a niektórzy popierali wojnę i podporządkowywali buddyzm koreański wprowadzając te same administracyjnie nakazy zerwania celibatu itd. Ponieważ stan mnicha prawie w Japonii zaniknął uważa się, że linia przekazu Dharmy w japońskim zenie jest jasna ale nieczysta. Jest jasna, gdyż linie przekazu są nieprzerwane i znane są nazwiska przekazujących Dharmę i ją odbierających. Nieczysta - gdyż przekaz Dharmy odbywa się nie wśród pełnych mnichów. Natomiast linia przekazu koreańskiego sǒnu na skutek kilkusetletnich prześladowań jest niejasna, ale czysta. Dharmę przekazuje pełny, całkowicie oświecony mnich, swojemu uczniowi, całkowicie oświeconemu mnichowi.
Bibliografia:
- The Encyclopedia of Eastern Philosophy and Religion. ISBN 0-87773-433-X
- Robert E. Buswell, Jr. The Zen Monastic Experience. ISBN 0-691-07407-0
- Heinrich Dumoulin. Zen Buddhism: a History. Vol. 1 India and China; Vol. 2 Japan. ISBN 0-02-908220-X
- Daisetz Teitaro Suzuki. The Training of the Zen Buddhist Monk. ISBN 0-8048-3042-8
- John C. H. Wu. The Golden Age of Zen. ISBN 0-385-47993-X
Przypisy
- ↑ Tricycle. The Buddhist Revue. Vol. IX, No. 1, 1999, str.62
edytuj Najważniejsi historyczni mistrzowie zen
- Baizhang Huaihai
- Bankei Yōtaku
- Bassui Tokusio
- Bodhidharma - przyniósł zen do Chin (pierwszy patriarcha zen)
- Caoshan Benji - jeden z założycieli szkoły chan caodong
- Chinul
- Danxia Tianran
- Deshan Xuanjian
- Dogen - przeniósł szkołę zen soto do Japonii
- Dongshan Liangjie - pierwszy patriarcha szkoły chan caodong
- Guifeng Zongmi
- Hakuin Ekaku - usystematyzował koany, odrodził szkołę rinzai
- Huangbo Xiyun
- Huineng - szósty patriarcha zen
- Ikkyu Sojun
- Isan Reiju
- Keizan Jokin - czwarty patriarcha zen soto
- Kyǒnghǒ Sǒngu
- Linji Yixuan - założyciel szkoły linji, z której wywodzą się rinzai, obaku, fuke
- Manggong Wǒlmyǒn
- Mazu Daoyi
- Nanyue Huairang
- Niaoke Daolin
- Pang Yun
- Sesshû Tôyô
- Shitou Xiqian
- Sosan Taesa
- Tiantong Rujing
- T'aego Poŭ - założyciel szkoły imje i chogye
- Yongjia Xuanjue
- Yunmen Wenyan
- Zhaozhou Congshen (jap. Joshu) - jeden z najbardziej znanych mistrzów zen, autor gonganu (jap. koan) wu (kor. i jap. mu)
- Zhongfeng Mingben
edytuj Niektórzy nauczyciele współcześni
- Thich Nhat Hanh
- Jakusho Kwong
- Kodo Sawaki
- Seung Sahn (Sŭngsan)
- Harada Sogaku
- Shunryu Suzuki
- Szeng-Jen
- Yasutani