Marian Brandys (ur. 25 stycznia 1912 w Wiesbaden, zm. 20 listopada 1998 w Warszawie) – prozaik, reportażysta.
Ukończył prawo na Uniwersytecie Warszawskim. Uczestnik kampanii wrześniowej, brał udział w walkach w rejonie Woli Gułowskiej, stanowiących ostatni etap bitwy pod Kockiem, jako porucznik rezerwy w oddziale wchodzącym w skład Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Polesie". W latach 1939-1945 jeniec oflagów m.in. oflagu II-C Woldenberg. Po wyzwoleniu z oflagu, w ostatnich miesiącach wojny był, razem z Edmundem Osmańczykiem, korespondentem frontowym w Berlinie. Po wojnie pracował jako dziennikarz (m.in. reporter i publicysta tygodnika "Świat"). Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich oraz Polskiego PEN Clubu. Pod koniec lat 70-tych XX wieku związał się z opozycją demokratyczną. W 1976 był jednym z sygnatariuszy protestu przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji PRL tzw. "Memoriału 101". Mąż aktorki Haliny Mikołajskiej-Brandys, obydwoje pochowani na cmentarzu w Laskach. Brat Kazimierza Brandysa.
W latach 50-tych i początku lat 60-tych publikował głównie reportaże, wydane w zbiorach m.in: "Spotkania włoskie", "O królach i kapuście". Pisał również książki i opowiadania dla dzieci i młodzieży m.in: "Śladami Stasia i Nel" oraz "Z Panem Biegankiem w Abisynii", będące relacją z podróży reporterskiej do Egiptu, Sudanu i Abisynii. W swoich książkach o tematyce historycznej, skupił się na historii Polski epoki rozbiorów, głównie czasach napoleońskich oraz Królestwa Kongresowego. Specjalizował się w biografiach ciekawych postaci tego okresu m.in. Marii Walewskiej w "Kłopotach z Panią Walewską", Stanisława Poniatowskiego - bratanka króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w "Nieznanym księciu Poniatowskim", Józefa Sułkowskiego - adiutanta Napoleona w "Oficerze największych nadziei", Jana Kozietulskiego w "Kozietulski i inni", generała Józefa Zajączka w "Generale Arbuzie". W swoich książkach i esejach ważne wydarzenia historyczne przedstawiał przez pryzmat losów jednostek, ich postaw i życiowych wyborów. Jego głównym dziełem jest pięciotomowy "Koniec świata szwoleżerów", opisujący ciąg dalszy losów bohaterów wojen napoleońskich z "Kozietulskiego i innych": Wincentego Krasińskiego, Tomasza Łubieńskiego, Walentego Zwierkowskiego i ich różne postawy w czasach Królestwa Kongresowego i powstania listopadowego.
Jego książki cieszyły się ogromnym zainteresowaniem czytelników, osiągając wielotysięczne nakłady. Zostały przetłumaczone na kilka języków obcych m.in.: niemiecki, rosyjski, francuski.
edytuj Twórczość dla młodzieży
- Dom odzyskanego dzieciństwa (1953; opowiadania)
- Wyprawa do Arteku (1953)
- Honorowy łobuz (1957; 7 opowiadań dla młodzieży; ilustracje Bohdan Butenko):
- Chłopiec z pociągu (opowiadanie zainspirowało film Ludzie z pociągu)
- Navigare necesse est
- Experyment naukowy (film Tarpany; Brandys zdaje się popularyzować poglądy Łysenki o "dziedziczeniu cech nabytych")
- Śmierć Don Juana (opowiadanie weszło później do tomu zbiorowego Kredą na tablicy)
- Wiewiórczak
- Honorowy łobuz
- W Nałęczowie (o Bolesławie Prusie)
- Podróże Gulliwera (adaptacja powieści Jonathana Swifta)
- Śladami Stasia i Nel (1961)
- Z panem Biegankiem w Abisynii (1962; ciąg dalszy Śladami Stasia i Nel)
- Najdziwniejsze z miast (1972; o Warszawie)
edytuj Twórczość dla dorosłych
- Spotkania włoskie (1949)
- Początek opowieści (1952; o budowie Nowej Huty)
- O królach i kapuście (1954)
- Wyprawa do oflagu (1955)
- Nieznany książę Poniatowski (1960)
- Oficer największych nadziei (1964; esej historyczny o Sułkowskim)
- Kozietulski i inni (1967)
- Kłopoty z Panią Walewską (1969)
- Koniec świata szwoleżerów: (1972-1979)
- t.1 Czcigodni weterani
- t.2 Niespokojne lata
- t.3 Rewolucya w Warszawie
- t.4 Zmęczeni bohaterowie
- t.5 Nieboska komedia. Ogień i popiół
- Z dwóch stron drzwi (1982; wydawnictwo II obiegu)
- Strażnik królewskiego grobu (1984)
- Generał Arbuz (1988)
- Moje przygody z historią (1990)
- Moje przygody z wojskiem (1993)
- Jasienica i inni (1995)
- Dziennik 1972 (1996)
- Dziennik 1976-77 (1996)
- Dziennik 1978 (1997)