Jakas reklama 

 

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Współrzędne: 51°45'27" N 18°04'48" EGeografia

Kalisz
Herb Flaga
Herb Kalisza Flaga Kalisza
Dewiza: Poloniae urbs vetustissima
Województwo wielkopolskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Prawa miejskie 1253/1260
prezydent Janusz Pęcherz
(e-mail)
Powierzchnia 69,42 km²
Położenie 51° 45'27'' N
18° 04'48'' E
Ludność (2007)
 • liczba ludności
 • gęstość
 • aglomeracja
108 477[1]
1 563[1] os./km²
kalisko-ostrowska 357 349
Strefa numeracyjna
(do 2005)		 62
Kod pocztowy 62-800 do 62-821
Tablice rejestracyjne PK
Położenie na mapie Polski
Kalisz
Kalisz
Kalisz
TERC10
(TERYT)		 3061011
SIMC10 0936569
Urząd miejski3
Główny Rynek 20 62-800 Kalisz
tel. 62 765-43-00; faks 62 764-20-32
(e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kalisz w Wikicytatach
Strona internetowa miasta

Kalisz (łac. Calisia, jid. קאַליש, lit. Kališas, łot. Kališa, niem. Kalisch, ros. Калишъ) – jedno z najstarszych miast w Polsce, położone na Wysoczyźnie Kaliskiej, nad Prosną, historyczna stolica Wielkopolski Wschodniej, stolica diecezji kaliskiej; drugi co do wielkości ośrodek województwa wielkopolskiego, powiat grodzki, siedziba powiatu ziemskiego; w latach 1975–1998 stolica województwa kaliskiego.

Zespół miejski Kalisza jest jednym z dwóch najsilniej zurbanizowanych obszarów województwa wielkopolskiego.

Zobacz więcej w osobnym artykule: aglomeracja kalisko-ostrowska.

Kalisz jest głównym ośrodkiem Kalisko-Ostrowskiego Okręgu Przemysłowego, ważnym ośrodkiem produkcji maszyn i silników lotniczych (Pratt & Whitney, WSK PZL-Kalisz), koronek i firan (Wistil, Haft), koncentratów spożywczych (Winiary), przemysłu włókienniczego (Runotex, Polo), odzieżowego (Big Star) i spożywczego (Kaliszanka, Hellena).

Ośrodek kulturalny (Filharmonia Kaliska, Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego, Teatr Tańca Współczesnego, Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej, Biuro Wystaw Artystycznych, Kaliskie Spotkania Teatralne, Międzynarodowy Festiwal Pianistów Jazzowych, festiwal Schola Cantorum). Dobrze rozwinięty rynek medialny (liczne gazety lokalne, radio, telewizja).

W Kaliszu urodził się także prezydent II Rzeczypospolitej, Stanisław Wojciechowski.

Spis treści

edytuj Historia

Liczne odkrycia rzymskich importów wskazują na to, że okolice Kalisza były ważnym ośrodkiem na trasie szlaku bursztynowego. To oraz podobieństwo średniowiecznej nazwy Kalisza do antycznej Kalisii/Calisii wzmiankowanej w II wieku n.e. przez Ptolemeusza z Aleksandrii było powodem ich utożsamiania przez niektórych historyków (cześć umiejscawia Calisię na terenie dzisiejszej Słowacji).

Szlak bursztynowy przez Kalisz
Zburzony pałac Weissów, 1914
Pałac Karola Weigta (Belweder) i most Kamienny, przed 1939

Osada kasztelańska z grodem od IX w. Nazwa pochodzi od archaizmu kał oznaczającego bagno, mokradło. Ze względu na liczne znaleziska wskazujące na obecność Celtów w okolicy Kalisza[2] istnieje również możliwość, że nazwa pochodzi od celtyckiego słowa cal, oznaczającego strumień lub rzekę. Prawa miejskie na bazie prawa magdeburskiego Kalisz otrzymał powtórnie między latami 1253-1260. W czasie rozbicia dzielnicowego (XIII w.) stolica osobnego księstwa. W czasach nowożytnych siedziba wojewody, ośrodek sukiennictwa i stolarstwa, w XIX wieku największy ośrodek przemysłowy w kalisko-mazowieckim okręgu przemysłowym. Ośrodek naukowy i religijny, po opuszczeniu habsburskich Czech w pobliżu osiedliły się wspólnoty braci czeskich. Od 1800 r. nieprzerwanie działa teatr założony przez Wojciecha Bogusławskiego. W początkach XIX w. siedziba stronnictwa politycznego Kaliszan dążącego do reform gospodarczych.

W roku 1813, 13 lutego, doszło do bitwy pod Kaliszem, w której oddziały saskie korpusu Rayniera zostają rozbite przez rosyjski korpus Witzingerodego, który zajmuje Kalisz.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Kaliskie.

Kalisz był miastem wielonarodowościowym. W 1860 liczył 12 835 mieszkańców, w tym 47% Polaków, 34% Żydów i 19% Niemców[3].

W latach 1900–1902 wybudowano Kolej Warszawsko-Kaliską, w latach 1914–1917 powstała Kaliska Kolej Dojazdowa.

W dniach pomiędzy 7 a 22 sierpnia 1914 w czasie I wojny światowej miasto zostało prawie całkowicie zniszczone ostrzałem artyleryjskim i poprzez podpalenia przez wojska niemieckie pod dowództwem majora Hermanna Preuskera. Na Wzgórzu Wiatracznym dokonano mordu na 80 cywilach (decymacja 800 zatrzymanych mężczyzn). Niemiecka komisja oceniła straty poniesione przez miasto na 25 mln rubli w złocie.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Kalendarium historii Kalisza.

edytuj Środowisko naturalne

Panorama miasta

edytuj Architektura

Zobacz więcej w osobnym artykule: Architektura Kalisza.

W Kaliszu jest 19 kościołów rzymskokatolickich, 1 cerkiew prawosławna, 5 kościołów protestanckich, 11 cmentarzy.

Obecnie w Kaliszu jest 39 mostów.

Kamieniczki na rynku

edytuj Gospodarka

Fabryka Pianin i Fortepianów Calisia

Kalisz jest miastem handlowo-turystycznym, ośrodkiem przemysłowym i usługowo-kulturalnym dla regionu Wielkopolski południowej. Znajduje się tutaj podstrefa Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Miasto jest znane ze swojej Fabryki Pianin i Fortepianów Calisia.

edytuj Handel

Hipermarkety

W ostatnich latach powstało w mieście dużo nowych sklepów, centrów handlowych, stacji benzynowych, hurtowni, bankówpotrzebne źródło.

W Kaliszu działają 4 centra handlowe oraz wiele sklepów dużych sieci handlowych. Jednym z targowisk w mieście jest Giełda Kaliska.

edytuj Rozwój miasta

 Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Aby uczynić ją weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.
Rozbudowa obiektów UAM przy Nowym Świecie
Hala Sportowo-Widowiskowa na Dobrzecu

Kalisz w ostatnich latach rozwija się w sposób zadowalającypotrzebne źródło o czym świadczyć mogą wysokie pozycje miasta w różnych rankingach m.in. w "Gazecie Wyborczej", "Rzeczpospolitej" czy "Wprost" a także liczne inwestycje miejskie. Szybka rozbudowa dzielnicy mieszkaniowej Dobrzec, oddanie do użytku dwóch wewnętrznych obwodnic miasta (Trasy Stanczukowskiego oraz Trasy Bursztynowej), rozwój firm: Winiary, Kaliszanka, Pratt & Whitney, budowa centrum handlowego - Galeria Kalisz, nowych bloków i osiedli, Hali Widowiskowo-Sportowej "Winiary Arena" na Dobrzecu.

Wybrane inwestycje:

edytuj Transport

edytuj Koleje

Szynobus SA108 na stacji Kalisz

Przez Kalisz przechodzi linia kolejowa nr 14 Łódź Kaliska–Forst.

Stacje i przystanki kolejowe: Kalisz, Kalisz Szczypiorno, Kalisz Winiary.

W Kaliszu rozpoczynał się odcinek Kaliskiej Kolei Dojazdowej Kalisz–Turek, lecz został zlikwidowany.

11 grudnia 2005 uruchomiono połączenie szynobusowe na trasie Kalisz–Leszno.

Istnieją plany budowy linii szybkiej kolei łączącej Warszawę z Wrocławiem i Poznaniem, która miałaby przebiegać w pobliżu Kalisza (linia "Y"). Pierwszy etap budowy miałby rozpocząć się w 2007 r. i połączyć stolicę Dolnego Śląska z Kaliszem. Kolejny etap szybkiej kolei miałby połączyć Kalisz z Łodzią. Na zachód od miasta znalazłoby się także rozwidlenie linii w kierunkach Poznania i Wrocławia. Według jednego z wariantów planu nowej linii dworzec szybkiej kolei znalazłby się w północnej części miasta i nosiła nazwę Kalisz Północ. W ten sposób podróż z tej stacji do Wrocławia trwałaby ok. 50 minut, a do Warszawy ok. 90 minut. Niestety budowa linii kolejowych dużych prędkości w Polsce rozpocznie się po 2010 roku.

edytuj Drogi

Kalisz, ulica Górnośląska

W Kaliszu krzyżują się drogi krajowe:

oraz drogi wojewódzkie:

Kalisz posiada 293 km dróg i 552 ulice. Na lata 2009 – 2011 zapowiadana jest realizacja 70-kilometrowego traktu „kalisko–wieluńskiego” łączącego Kalisz z Wieluniem i Częstochową.

W mieście znajduje się 1 dworzec autobusy.

edytuj Obwodnice

Zachodnia Obwodnica

Pierwszy odcinek miejskiej obwodnicy Kalisza (Trasy Stanczukowskiego) powstał w 1994 r. Kolejne odcinki powstały w 2000 i 2004 r. kiedy to nadano jej nazwę Zachodnia Obwodnica. 16 września 2005 r. otwarto I odcinek śródmiejskiej obwodnicy Kalisza – Trasy Bursztynowej. W planach jest realizacja kolejnego etapu Trasy Stanczukowskiego, jak i wybudowanie nowej zachodniej obwodnicy Kalisza.

Więcej: Trasa Stanczukowskiego, Trasa Bursztynowa, zachodnia obwodnica Kalisza

edytuj Komunikacja miejska

MAN NG 272 w barwach Kaliskich Linii Autobusowych

Konieczność budowy tramwaju elektrycznego w Kaliszu pojawiła się w 1902 po wybudowaniu Kolei Warszawsko-Kaliskiej i gwałtownej rozbudowie miasta w kierunku dworca kolejowego. Rozpoczęte w 1912[4] prace projektowe zostały przerwane w 1914 w wyniku zburzenia i wyludnienia miasta w czasie I wojny światowej.

W dwudziestoleciu międzywojennym linie autobusowe łączyły Śródmieście i dworzec kolejowy. Podobnie jak przed I wojną światową plan budowy tramwaju elektrycznego w mieście nie został zrealizowany[5].

Po zakończeniu II wojny światowej komunikację miejską uruchomiono ponownie 29 maja 1945. W 1957 Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne obsługiwało 11 linii autobusowych[6], w 1980 Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej obsługiwało 29 linii, w 1992 Miejski Zakład Komunikacyjny obsługiwał 32 linie, w tym trzy linie pospieszne (A, M, P) i dwie nocne (101, 102).

W 1994 Miejski Zakład Komunikacyjny przekształcono w Kaliskie Linie Autobusowe.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Kaliskie Linie Autobusowe.

W 2007 w mieście i na obszarze zespołu miejskiego Kaliskie Linie Autobusowe obsługiwały 24 linie, w tym linie podmiejskie do Gołuchowa, Nowych Skalmierzyc, Opatówka, Ostrowa Wielkopolskiego, Pleszewa i Stawiszyna (linię pospieszną M obsługiwał MZK Ostrów Wlkp.).

edytuj Komunikacja lotnicza

Najbliższe porty lotnicze to (po ok. 120 km od Kalisza): Łódź-Lublinek (międzynarodowy), Wrocław-Strachowice (międzynarodowy) i Poznań-Ławica (międzynarodowy). Kalisz miałby się także znajdować w obszarze oddziaływania przyszłego lotniska międzynarodowego Łódź-Łask. Spośród lotnisk regionalnych komunikację zapewnia, znajdujące się w Michałkowie pod Ostrowem Wielkopolskim, lotnisko sportowe Aeroklubu Ostrowskiego. Kalisz partycypuje w kosztach rozbudowy ostrowskiego lotniska w ramach Fundacji Rozwoju Lotniska Wielkopolska Południowa.

edytuj Edukacja

edytuj Przedszkola

edytuj Szkoły podstawowe

edytuj Gimnazja

edytuj Szkoły ponadgimnazjalne i placówki oświatowe

I Liceum Ogólnokształcące im. Adama Asnyka

edytuj Szkoły wyższe

Wyższe Seminarium Duchowne na Piskorzewiu

W mieście kształci się około 15 tys. studentów.

edytuj Szkoły biznesowe

edytuj Kolegia języków obcych

edytuj Kultura

Teatr

W mieście znajduje się Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego.

edytuj Media

edytuj Telewizja

edytuj Prasa

edytuj Radio

edytuj Sport

Siatkówka:

Piłka nożna:

Koszykówka:

Piłka ręczna:

Sporty walki :

Lekkoatletyka:

Pływanie:

Golf:

Kolarstwo:

Wioślarstwo:

Tenis :

Także:

edytuj Obiekty Sportowe

edytuj Religia

Sanktuarium św. Józefa

Miasto jest podzielone na dwa dekanaty rzymskokatolickie: Kalisz I oraz Kalisz II.

W mieście znajduje się Sanktuarium św. Józefa, której jest uznawane za krajowe miejsce kultu św. Józefapotrzebne źródło. Znajduje się tutaj obraz Świętej Rodziny, przed którym modlił się w czerwcu 1997 r. papież Jan Paweł II. Sanktuarium św. Józefa mieści się w centralnym punkcie Kalisza. Co roku świątynię odwiedza około 200 tysięcy pielgrzymów z całej Polski, głównie rzemieślnikówpotrzebne źródło.

Liczba pielgrzymów odwiedzających Kalisz w ciągu roku stawia miasto na wysokiej pozycji miast pielgrzymkowych, zaraz za m.in. Częstochową, Licheniem czy Krakowempotrzebne źródło.

edytuj Administracja

Ratusz miejski
Zobacz więcej w osobnym artykule: podział administracyjny Kalisza.

Miasto jest miastem na prawach powiatu. Siedzibą władz miasta jest Urząd Miasta. Kalisz jest administracyjnie podzielony na dzielnice i osiedla. Kalisz jest także siedzibą powiatu kaliskiego.

edytuj Powierzchnia Kalisza

Kalisz, ul. Górnośląska

W 1906 w granice Kalisza włączono Dobrzec Mały, Czaszki, Rypinek, Tyniec i Ogrody. W 1934 zwiększono powierzchnię miasta do 24,13 km² za sprawą włączenia do Kalisza części gruntów wsi Żydów oraz reszty terenów wsi Tyniec. W 1963 przyłączono: Majków, Piwonice i Dobrzec Wielki. W 1976 powierzchnia Kalisza wynosiła 54 km² (przyłączono Winiary, Nosków, Szczypiorno i Rajsków). Ostatnie powiększenie miasta odbyło się w 2000 - w granice miasta włączono Sulisławice, Kolonię Sulisławice i sołectwo Dobrzec. Według Planu Rozwoju Przestrzennego miasta Kalisza kolejne przyłączenie do Kalisza okolicznych miejscowości i nadanie im statusu osiedla bądź dzielnicy ma nastąpić do 2009 rokupotrzebne źródło.

Poniższa tabela prezentuje jak zmieniała się w poszczególnych latach powierzchnia miasta Kalisza.


Zmiany powierzchni
Rok Powierzchnia [km²] Zm., %
1906 6,05 —
1934 24,13 298,8%
1963 30,1 24,7%
1976 54 79,4%
1995 55,01 1,9%
1996 55,27 0,5%
2000 69,77 26,2%
2006 69,42 -0,5%
Dane do 1976potrzebne źródło,
Dane od 1995 BDR GUS1

edytuj Infrastruktura

edytuj Bezpieczeństwo

W Kalisz znajduje się powiatowa komenda Policji i Państwowej Straży Pożarnej.

edytuj Opieka zdrowotna

 Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi.
Należy w niej poprawić: WP:CWNJ.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować
Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.
Szpital przy ul. Poznańskiej

edytuj Osoby związane z Kaliszem

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Kaliszem.

edytuj Honorowi Obywatele miasta

edytuj Ciekawostki

 Ta sekcja może zawierać listę informacji trywialnych, plotkarskich i tym samym niepotrzebnych w artykule encyklopedycznym. Staraj się integrować ciekawostki z główną treścią artykułu. Jeśli "nie pasują" do treści – to czy na pewno są w artykule potrzebne? Po oczyszczeniu tej sekcji możesz usunąć szablon. Potrzebę wpisania ciekawostek możesz omówić w dyskusji artykułu.
Kalisz, Nowy Świat
Kalisz-Dobrzec, Osiedle Zielone Łąki

edytuj Miasta partnerskie

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2007 r. (GUS) [1]
  2. ↑ Ziąbka L., Ze świata Celtów : Kaliskie w kręgu wpływów europejskiej cywilizacji celtyckiej, Kalisz 2003.
  3. ↑ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. Sulimierski F., Chlebowski B., Walewski W., t. 3, Warszawa 1882, s. 690.
  4. ↑ Z dziejów guberni kaliskiej. Kalisz, [w:] Kalendarz Kaliski na rok 1914, Kalisz 1913, s. 52.
  5. ↑ Bonusiak W., Rozwój gospodarczy Kalisza w latach 1918–1939, [w:] Dzieje Kalisza, red. Rusiński W., Poznań 1977, s. 573.
  6. ↑ Informator miasta Kalisza na rok 1957, opr. Michalski L., Starski M., Kalisz 1957, s. 41–43.

edytuj Zobacz też

   
commons:Category:Kalisz
Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Kalisz

edytuj Linki zewnętrzne

p • d • e
Miasta województwa wielkopolskiego

Miasta powiatowe:
Chodzież • Czarnków • Gniezno • Gostyń • Grodzisk Wielkopolski • Jarocin • Kalisz • Kępno • Koło • Konin • Kościan • Krotoszyn • Leszno • Międzychód • Nowy Tomyśl • Oborniki • Ostrów Wielkopolski • Ostrzeszów • Piła • Pleszew • Poznań • Rawicz • Słupca • Szamotuły • Śrem • Środa Wielkopolska • Turek • Wągrowiec • Wolsztyn • Września • Złotów

Miasta gminne:
Bojanowo • Borek Wielkopolski • Buk • Czempiń • Czerniejewo • Dąbie • Dobra • Dolsk • Golina •